Chỉ số chứng khoán

Chỉ số thế giới
 
 
 
Tài chính quốc tế

Doanh nghiệp tồn tại để làm gì?

Chủ nhật 30/01/2011 08h:36
Doanh nghiệp tồn tại để làm gì?
Ronald Coase, cha đẻ của lý thuyết doanh nghiệp hiện đại, tròn bách niên.

Các nhà triết học có một câu hỏi lớn về vấn đề tồn tại: “Tại sao cái này có, cái kia lại không?” Các nhà lý thuyết quản trị học cũng có một câu tương tự: “Tại sao doanh nghiệp tồn tại? Tại sao thị trường không làm tất cả mọi thứ?”



Ngày nay phần lớn loài người sống trong một nền kinh tế thị trường, còn kế hoạch hóa tập trung được nhắc đến như là thảm họa kinh tế tồi tệ nhất thế kỷ 20.



Dù vậy phần đa lại làm việc cả đời trong các cơ quan kế hoạch hóa tập trung gọi là “doanh ngiệp”. Họ làm việc để hoàn thành “kế hoạch chiến lược” của các vị “Chính ủy” trong tập đòan.



Công ty Lông thú Hoa Kỳ của John Jacob Astor biến ông trở thành người giàu nhất nước Mỹ vào năm 1840. Nhưng công ty này chỉ có một nhúm nhân viên. Ngày nay công ty của Astor ắt sẽ chẳng có chỗ đứng trong giới doanh nghiệp.



Doanh nghiệp hiện nay thường thuê mướn hàng ngàn lao động và di chuyển hàng tỷ đôla trị giá hàng hóa dịch vụ trong phạm vi doanh nghiệp mình.



Theo chữ của nhà kinh tế D.H.Robertson, tại sao những “hòn đảo có ý thức” (islands of conscious power) này lại tồn tại được giữa “đại dương cộng tác vô thức” (ocean of unconscious co-operation) ?



Các nhà kinh tế học cổ điển ít bàn đến câu hỏi này.



Adam Smith mở đầu cuốn “Sự giàu có của quốc gia” bằng một miêu tả tuyệt vời về sự phân công lao động trong nhà máy sản xuất đinh ghim nhưng ông không nói gì về các ông chủ thuê mướn người làm đinh ghim hay các nhà quản lý tổ chức công việc tại nhà máy này.



Các truyền nhân của Smith thậm chí còn đề cập tới ít hơn, không những hoàn toàn lờ đi nhà máy sản xuất đinh ghim mà còn coi chúng như những hộp đen vô vị. Họ thích nhìn ra biển chứ không buồn để ý tới các hòn đảo.



Người khám phá bí mật trong chiếc hộp đen



Người đàn ông đã mang nhà máy đinh ghim về lại vị trí đáng thuộc về nó, ở giữa trái tim của lý thuyết kinh tế, kỷ niệm sinh nhật lần thứ 100 vào ngày 29/12/2010.



Giới kinh tế học không chóng nhận ra thiên tài của Ronald Coase. Ông lần đầu trình bày chi tiết suy nghĩ của mình trong một buổi thuyết trình tại Dundee năm 1932 khi mới 21 tuổi. Không ai thèm nghe.



Ông xuất bản cuốn “Bản chất của doanh nghiệp” 5 năm sau đó. Không ai thèm đọc



Nhưng Coase vẫn tiếp tục nghiên cứu: bài báo thứ hai về “Vấn đề của chi phí xã hội” đã đặt nền tảng lý luận cho cuộc cách mạng giải điều tiết của những năm 1980.



Cuối cùng, Coase có cả một đội quân các “đệ tử”. Trong số đó có Oliver Williamson, người đã làm giàu thêm rất nhiều cho các ý tưởng của ông.



Coase nhận giải Nobel năm 1991 ở tuổi 80.



Không dừng ở đây, Coase sẽ xuất bản một cuốn sách mới viết chung với Ning Wang từ ĐH Bang Arizona vào năm 2011 với tựa đề “Trung Quốc đã trở thành nước tư bản như thế nào”.



Ý tưởng trung tâm của ông là doanh nghiệp tồn tại vì liên tục tìm kiếm trên thị trường tốn rất nhiều chi phí giao dịch. Bạn cần thuê lao động, thỏa thuận giá cả, thực thi hợp đồng, đều là những việc tốn rất nhiều thời gian.



Doanh nghiệp về cơ bản là để tạo ra các hợp đồng dài hạn khi mà hợp đồng ngắn hạn quá phiền toái. Nhưng nếu thị trường rất không hiệu quả, tại sao doanh nghiệp không lớn lên mãi mãi?



Coase cũng chỉ ra ra rằng những “xã hội” có chút hơi hướng kinh tế kế hoạch này tự tạo ra chi phí giao dịch cho chính mình, mà chi phí này lại thường tăng khi công ty trở nên lớn hơn.



Sự cân bằng giữa thị trường bên ngoài và hệ thống tôn ti trật tự trong công ty liên tục được sự cạnh tranh đưa về trạng thái tối ưu.



Doanh nhân có thể giảm chi phí giao dịch bằng cách thành lập doanh nghiệp nhưng các công ty khổng lồ cuối cùng lại trở nên trì trệ và kém cạnh tranh.



Vậy “Bản chất của doanh nghiệp” làm sáng tỏ bức tranh doanh nghiệp hiện nay đến đâu?



Coase lần đầu quan tâm tới sự vận hành của doanh nghiệp khi ông tới trung tâm công nghiệp của nước Mỹ bằng một học bổng vào năm 1931-1932. Ông từ bỏ sách giáo khoa của mình và hỏi giới doanh nhân xem vì sao mà họ làm điều họ đang làm.



Từ lâu ông đã phê phán các đồng nghiệp trong giới kinh tế của mình quá mải viết đủ thứ khó hiểu lên bảng đen thay vì tìm hiểu xem điều hành công việc kinh doanh thực sự là như thế nào.



Vì thế cũng là điều hợp lý khi dùng thực tế để đánh giá tư tưởng của ông.



Lý thuyết của Coase tiếp tục giải thích được một số những vấn đề hóc búa nhất của doanh nghiệp hiện đại.



Ví dụ như các tập đoàn cực lớn và kinh doanh rất nhiều ngành nghề tại các nước mới nổi như Tata ở Ấn Độ hay Koc Holding tại Thổ Nhĩ Kỳ chẳng hạn. Nhiều nhà quan sát phương Tây cho rằng đó là di sản của thời kỳ chủ nghĩa tư bản sơ khởi.



Nhưng sự tồn tại của chúng là hoàn toàn hợp lý nếu tính tới các chi phí giao dịch khi gia nhập thị trường.



Ở đâu hiếm có sự tin tưởng giữa các tổ chức lớn thì việc công ty sử dụng nhãn hiệu của mình trong nhiều ngành là điều dễ hiểu.



Ở đâu thị trường vốn và lao động không hiệu quả thì việc công ty phân bổ vốn của chính mình và đào tạo nên những người trung thành với mình cũng là điều không mấy khó giải thích.



Tuy vậy, việc Coase chỉ tập trung vào chi phí giao dịch lại chỉ giải thích được phần nào về sức mạnh của doanh nghiệp.



Sự nổi lên của trường phái kinh tế Tân Coase đã chịu phản ứng dữ dội từ các nhà lý thuyết quản trị học đi theo lý thuyết về doanh nghiêp “dựa trên các nguồn lực”.



Họ cho rằng các hoạt động được tiến hành trong nội bộ doanh nghiệp không chỉ vì thị trường không thực hiện được mà còn vì doanh nghiệp mới là nơi thực hiện chúng hiệu quả.



Họ dẫn ra một lô những nguồn lực mà thị trường không thể tiếp cận được, trong đó có một số thứ đặc biệt mơ hồ như “văn hóa doanh nghiệp” và “tri thức chung”.



Công ty có thể tổ chức sản xuất và tạo ra tri thức theo những cách riêng. Họ cũng có thể theo đuổi lâu dài các sáng chế mới có khả năng tái định hình thị trường thay vì chỉ thỏa mãn nhu cầu.



Lý thuyết về “thất bại thị trường” (market failure) của Coase cần được bổ sung bởi lý thuyết về “lợi thế tổ chức” (organisational advantages).



Tất cả những thứ trên làm “bản chất của doanh nghiệp” thêm rắc rối. Nhưng nó khiến hai quyết định mà Coase đã đưa ra rất nhiều năm trước khi mới là một sinh viên trẻ tại Trường Kinh tế London thêm phần đúng đắn.



Hãy nhìn vào chiếc hộp đen kia thay vì tảng lờ nó và hãy tìm hiểu về việc kinh doanh thay vì chỉ nghĩ tới lý thuyết.



Liệu hy vọng những người theo đuổi môn khoa học buồn thảm (kinh tế học – ND) đi theo hướng này và tìm hiểu xem thế giới thực ra đang vận hành thế nào có phải quá nhiều.



Minh Tuấn
Theo Economist

Số lượt xem: 225
 
Bình luận
Đọc lại dữ liệu
Không có bình luận nào.
 


Nhập mã chứng thực:

Vui lòng gõ có dấu và không quá 1000 chữ.
 
Các tin mới
Các tin cũ
 
 

_

 
Đọc nhiều nhất
Bình luận  Mr Lam  viết trong  Nuôi cánh kiến đỏ, hướng thoát nghèo ở Mường Lát  lúc  22/9/2012  :  Tôi cần nhập số lượng lớn nhựa Cánh Kiến, vui long..
Bình luận  thang  viết trong  Đề xuất tách Phòng Kinh tế và Hạ tầng thuộc UBND cấp huyện  lúc  15/6/2012  :  đồng ý
Bình luận  vinh  viết trong  Hoa khôi - Doanh nhân Nguyễn Thu Hương: Người đẹp thẳng tay “đập nát bình hoa”  lúc  3/6/2012  :  tai sac di cung, qua la thanh cong
Bình luận  Vinh  viết trong  [Infographic] Apple qua các con số  lúc  15/5/2012  :  I love Apple !!!!!!!
Bình luận  Hồng Cương  viết trong  Một đại gia thế giới sắp rót vốn vào một ông lớn công nghệ Việt Nam?  lúc  23/4/2012  :  Theo giới thiệu vậy thì chắc chắn là VC Corp thôi,..
Bình luận  ThanhChung  viết trong  Phát “sốt” vì cây cỏ ngọt  lúc  17/4/2012  :  Mot loai duoc thao qui hiem rat mong doc gia nen..
Tin tổng hợp từ các báo
 
 
Bản quyền © 2005-2014 của ScTech. Phần mềm TradePortal phiên bản 4.

Liên kết website