Chỉ số chứng khoán

Chỉ số thế giới
 
 
 
Kinh tế - Đầu tư

Thử tìm lối ra cho ngành điện

Thứ 3 01/03/2011 08h:20
Thử tìm lối ra cho ngành điện
Hiện nay, nền kinh tế nước ta đang đặt ra rất nhiều bài toán khó, trong đó nổi cộm nhất, đau đầu nhất và gây bức xúc xã hội nhất là bài toán về điện.

Bởi lẽ, hơn tất cả các sản phẩm khác, điện tác động trực tiếp và toàn diện đến từng người dân, đến mọi mặt đời sống xã hội, đặc biệt là tầng lớp dân nghèo, càng nghèo càng khổ vì thiêú điện!



Đất nước ta nhất là các tỉnh phía Bắc trời vẫn còn rất lạnh nhưng người dân lại cảm nhận cái nóng đã phả đến gần khi nghe điệp khúc "bài ca cắt điện" không hẹn lại lên. Tập đoàn điện lực (EVN) thông báo năm 2010, sản lượng điện thiếu hụt 1 tỷ kWh, EVN đã phải cắt điện triền miên ảnh hưởng lớn đến sản xuất và sinh hoạt của người dân. Do nguồn cung cấp điện mùa khô năm 2011 lại tiếp tục căng thẳng, theo tính toán của Bộ Công thương, có thể phải cắt giảm từ 1,2 - 1,6 tỷ kWh điện. Trong khi đó, EVN cho rằng, lượng điện thiếu hụt cả năm có thể lên tới 3 tỷ kWh, và nếu không điều chỉnh tăng giá điện, việc cung ứng điện sẽ vô cùng khó khăn.



EVN đang đứng ở "chân tường"



EVN và các đơn vị thành viên khi phát biểu tại lễ tổng kết năm 2010 và triển khai kế hoạch 2011 cho biết tình hình tài chính của EVN rất khó khăn, đang đứng ở "chân tường". Riêng năm 2010 đã lỗ 8.000 tỷ đồng chưa kể gánh nặng các khoản nợ do nghĩa vụ tài chính, tăng tỉ giá, tổng cộng nợ lên tới 24 ngàn tỷ đồng!.



Để thử tìm lối ra cho ngành điện, theo logic, trước hết chúng ta đi tìm nguyên nhân vì sao ngành điện cung không đủ cầu, luôn kêu lỗ, phân tích đánh giá rút ra các bài học kinh nghiệm làm cơ sở đề xuất các giải pháp trước mắt cũng như lâu dài. Quy hoạch ngành năng lượng rất nhiều nhưng lại rất thiếu: ngành điện, than và dầu khí đều có quy hoạch riêng nhưng lại thiếu một quy hoạch tổng thể cho toàn ngành năng lượng.



Ở cấp độ địa phương, quy hoạch lại bị chồng chéo, đăc biệt ở quy hoạch thủy điện nhỏ tràn lan, nhằm thu hút vốn đầu tư và thu thuế cho địa phương. Sự chậm chễ trong tiến độ đưa vào vận hành các công trình điện (nhà máy, đường dây, trạm...): theo các thống kê thì trong những năm gần đây chỉ có tổ máy số 1 thủy điện Sơn La (400 MW) đã hòa lưới điện quốc gia vào ngày 17/12/2010, vượt trước tiến độ 2 năm so với phê duyệt dự án của Quốc hội. Hầu như gần 100% các nhà máy điện đưa vào hệ thống chậm hơn một vài năm so với kế hoạch.



Nguyên nhân chậm tiến độ của các dự án do công tác khảo sát, thiết kế, thời gian chuẩn bị các thủ tục về đầu tư xây dựng còn bị kéo dài, cộng với vướng mắc trong cơ chế, giá đền bù nên công tác giải phóng mặt bằng làm ảnh hưởng đến tiến độ thi công. Các trạm biến áp và đường dây thì có khi xây xong vài ba năm vẫn chưa thể đóng điện. Các chương trình sử dụng năng lượng tiết kiệm phần lớn mang tính thí điểm và chưa có sức thuyết phục. Còn thiết bị và thử nghiệm cũng còn nhiều khoảng trắng, toàn nhập, vừa đắt, vừa lâu, bị động và lại còn nhiều bất cập khác nữa. Nhiều dự án điện thuần túy không đủ chi phí để tái đầu tư, trong khi EVN vẫn đầu tư "ngoài luồng" không hiệu quả như lĩnh vực viễn thông công cộng.



Về giá bán điện, nhiều người trong ngành điện cho rằng rẻ nhất trong khu vực hay nói đúng hơn là giá điện thấp nhất vì đang bán thấp hơn giá thành, và bù chéo cho nhiều đối tượng, thành phần trong nhiều năm dẫn đến tình cảnh nan giải và bất hợp lý như ngày nay. Người nghèo tuy được hưởng giá điện thấp nhưng người giàu cũng được hưởng, và hưởng nhiều hơn, vì họ sử dụng nhiều hơn. Nghĩa là những người nghèo bị thiệt đơn, thiệt kép. N



gười Việt Nam tuy được hưởng giá điện thấp nhưng người nước ngoài cũng được hưởng, và họ sử dụng nhiều công nghệ cũ kỹ lạc hậu nhưng giá thành vẫn thấp, vẫn xuất khẩu được. Ví dụ ngành thép, họ được hưởng lợi xuất khẩu giá điện rẻ, còn hậu quả nhân dân Việt Nam phải gánh chịu. Do vậy, các nhà đầu tư, nhất là nhà đầu tư nước ngoài, không có động lực đầu tư với giá điện hiện nay, mà đi đầu tư cục hút điện, nôm na là các nhà máy thép, chẳng qua là xuất khẩu giá điện rẻ ra nước ngoài.



Tiết kiệm điện:



Tiết kiệm điện là chiến lược lâu dài vì ngoài ý nghĩa giải quyết thiếu điện còn tiết kiệm nguồn tài nguyên ngày càng cạn kiệt. Chúng ta hầu như không biết tiết kiệm điện. Những người có công ăn việc làm thu nhập khá, thì họ không mặn mà với việc tiết kiệm vì mỗi tháng chỉ trả khoảng 500-700 ngàn đồng tiền điện, trong khi đó, cộng toàn bộ điện thoại cố định và di động của các thành viên trong nhà lại, cao hơn số này nhiều. Một cuộc gọi điện hay vài tin nhắn là tốn hơn vài nghìn đồng, tức là bằng giá vài kWh, vậy tại sao phải tiết kiệm điện? Giá điện thấp như thế thì không thu hút được đầu tư. Bằng chứng là các nhà đầu nước ngoài sau khi đầu tư nhà máy điện Phú Mỹ 3 đến nay, không đầu tư xây dựng thêm nhà máy điện nào khác theo hình thức BOT.



Tổn thất điện:



Việc giảm tổn thất điện là việc làm lâu dài của ngành điện. Ở Việt Nam, EVN đã có khi gọi tỷ lệ tổn thất là "tỷ lệ dùng để truyền tải và phân phối điện" để tránh dùng từ tổn thất, nghe mất mát quá. Nhưng bản chất của nó chính là tổn thất. Tỷ lệ tổn thất điện năng, trong đó có tổn thất kỹ thuật và không kỹ thuật. Về tổn thất kỹ thuật có thành phần chủ yếu là tổn thất nhiệt, có công thức tương đối phức tạp nhưng tựu trung là RI2 , tức điện trở của dây dẫn nhân với bình phương dòng điện. Tổn thất này là bắt buộc, là hiện tượng vật lý, không tránh được. Dĩ nhiên có thể giảm, ví dụ như nâng cao điện áp để vẫn với công suất đó mà dòng I nhỏ, hoặc dùng dây to để R nhỏ, bù công suất phản kháng. Tổn thất không kỹ thuật, nói cho đúng nghĩa là "ăn cắp điện"! Những nơi như Ấn độ và các nước Nam Á, luật rừng còn sức mạnh thì tỷ lệ ăn cắp điện rất cao, cho đến nay có nhiều tiến bộ vẫn còn khoảng 25%.



Ở Việt Nam, tỷ lệ ăn cắp điện cũng còn khá cao, hình thức xử phạt không đủ răn đe, vì chỉ phạt bằng tiền 1 năm dùng các thiết bị trong nhà. Ở các tỉnh phía Bắc, ví dụ Hải Phòng, đã có thời kỳ tổn thất lên hơn 20%, nhưng sau đó nhờ có "bảo kiếm" nên chỉ còn vài phần trăm. Ở TP. Hồ Chí Minh, tổn thất hiện nay chỉ còn 5,8% là con số rất đáng khích lệ. Tuy nhiên, phải nhìn sang Singapore để học tập vì tổn thất phi kỹ thuật của họ bằng không, có nghĩa là không ai dám ăn cắp điện vì bị truy tố hình sự.



Có thể hình dung bức tranh toàn cảnh thiếu điện năm 2011. EVN đề nghị Chính phủ cần tháo gỡ để EVN có gần 13.000 tỉ đồng để huy động khoảng 3,8 tỉ kWh điện chạy dầu phục vụ sáu tháng mùa khô năm nay nhưng vẫn thiếu khoảng 2-3%, còn không có tiền thì sẽ thiếu khoảng 9%. TP.HCM chiếm 17% thương phẩm cả nước, nếu không được ưu tiên thì cũng thiếu đúng tỷ lệ nêu trên. Nếu cho điều tra thống kê đánh giá tác hại của việc cắt điện sẽ là con số khổng lồ tổn thất về kinh tế nhưng mất mát không tính được bằng tiền chính là sự mất lòng tin của dân chúng vào khả năng điều hành quản lý đất nước của những người có trách nhiệm.



Các biện pháp giải quyết bài toán thiếu điện



Để giải quyết bài toán thiếu điện ở Việt Nam cần học tập kinh nghiệm của các nước trên thế giới. Nhiều nước, ngoài việc sử dụng chủ yếu nguồn năng lượng từ thủy điện, nhiệt điện, (một số nước sử dụng điện hạt nhân) cũng đã sử dụng giải pháp "tại chỗ " để góp phần giải bài toán điện sinh hoạt. Chiến lược phát triển các loại công nghệ năng lượng sạch như điện mặt trời, gió, bio-gas ở nông thôn tận dụng phân gia súc, thực phẩm thừa vừa làm bio-gas vừa lấy phân bón cho ruộng; còn điện hạt nhân, thủy điện, nhiệt điện để phục vụ công nghiệp là chủ yếu.



Ngoài ra, một số nước bắt đầu khai thác địa nhiệt (trong tâm trái đất).



Chúng ta đã có kế hoạch xây dựng nhà máy điện hạt nhân ở Ninh Thuận. Trong lĩnh vực khoa học cần tiến hành nghiên cứu một số công nghệ cơ bản phục vụ xây dựng và vận hành an toàn, hiệu quả nhà máy điện hạt nhân như lò phản ứng, chế tạo nhiên liệu hạt nhân, an toàn hạt nhân và bức xạ , xử lý và quản lý chất thải bức xạ. Nghiên cứu phát triển và ứng dụng các dạng năng lượng mới, năng lượng tái tạo như năng lượng mặt trời, gió, địa nhiệt, nhiệt liệu sinh học, công nghệ khai thác tiết kiệm và sử dụng an toàn, hiệu quả năng lượng.



Ngoài việc tăng cường đầu tư nguồn, lưới, phải giảm tối đa tổn thất bao gồm cả tổn thất kỹ thuật lẫn không kỹ thuật. Các biện pháp đơn giản tiết kiệm bằng cách thay đổi thiết bị cũ hiệu suất thấp bằng thiết bị mới ít hao điện như đèn compact, bình nước nóng năng lượng mặt trời. Thay đổi hành vi sử dụng điện lãng phí trong nhà, công sở, tiến hành kiểm toán năng lượng các tòa nhà tiến tới khi thiết kế phải tận dụng thông gió tự nhiên, lấy sáng tự nhiên. Cần phải giảm tổn thất điện năng trong tất cả các khâu, nhất là khâu phân phối dễ bị ăn cắp điện. Đẩy mạnh chương trình DSM (Demand Side Management) trong đó giá cao điểm, thấp điểm khác biệt nhiều để người dùng điện sinh hoạt và sản xuất thay đổi thời điểm sử dụng điện, làm "phẳng" đồ thị phụ tải, tránh áp lực cho phía đầu tư nguồn và lưới điện. Cụ thể là gắn đồng hồ theo 3 loại giá khác nhau.



Ở nước ngoài còn có giá tùy theo mùa. Ngành thép, xi măng sử dụng điện rất lớn, chỉ riêng miền Bắc chiếm tới 10% tổng tiêu thụ điện của toàn bộ các ngành công nghiệp khác và điện sinh hoạt. Sản lượng thép, ximăng đã vượt nhu cầu, nên phải cắt giảm điện theo tỷ lệ thích hợp để đỡ gây sức ép cho EVN.



Thị trường điện:



Thị trường điện chỉ có lịch sử cách đây khoảng 30 năm. Có nhiều nước đã áp dụng nhưng không có công thức chung cho mọi trường hợp. Cũng có những quốc gia phát triển nhưng không có thị trường như Pháp hoặc Nhật Bản. Theo lý thuyết và thực tế, lịch sử thị trường điện phải được thành lập từng bước một, có thể kéo dài 15-30 năm tùy thuộc vào trình độ của mỗi quốc gia. Trình độ ở đây là hạ tầng cơ sở lưới điện và sự phát triển của xã hội.



Ở Việt Nam đã thống nhất thành lập thị trường điện theo lộ trình (1) Thị trường phát điện cạnh tranh; (2) Thị trường bán buôn và (3) Thị trường bán lẻ. Xin lưu ý thị trường điện và giá theo cơ chế thị trường là 2 việc khác nhau. Ví dụ chúng ta vẫn có giá theo cơ chế thị trường theo nghĩa phản ánh các yếu tố đầu vào, trong khi vẫn chưa có thị trường theo nghĩa cạnh tranh vì khi có thị trường cạnh tranh vẫn có trường hợp bán điện dưới giá thành do bị cạnh tranh công nghệ và quản lý. Còn giá phản ánh yếu tố đầu vào bao gồm nhiên liệu và tỷ giá ngoại tệ sẽ làm giá bán gần giá thành. Như vậy, tăng giá điện cũng chính là xóa bao cấp chuyển sang bao cấp trực tiếp từ quỹ xã hội thay vì bao cấp giá. Tất nhiên phải tính tăng giá điện bao nhiêu, khi nào và lộ trình ra sao cho phù hợp với "sức khỏe" của nền kinh tế. Thị trường điện phải đi kèm với cải tổ ngành điện thì hoạt động sẽ hiệu quả hơn thay vì điều hành giật cục như bấy lâu nay.



Quan điểm về giá điện:



Thủ tướng Chính phủ mới có quyết định tăng giá điện là việc phải làm thường xuyên vì vật giá, nhiên liệu, thiết bị, linh kiện thay thế, lương nhân viên, tỷ giá hối đoái thay đổi vv... Giá điện mới được áp dụng từ ngày 1/3/2011 với mức tăng kỷ lục 15,28% là cao nhất so với các lần điều chỉnh giá. Tuy nhiên, Bộ Tài chính khẳng định mức đó còn "khiêm tốn" so với giá thị trường? Con đường phải đến là sớm hay muộn cũng phải áp dụng phương thức tiếp cận giá thị trường là giá sẽ tự động điều chỉnh tăng dần cho đến khi bằng giá thành. Dần dần từng bước, tiến tới bỏ bao cấp trong giá điện, để giá điện phản ánh đúng các yếu tố đầu vào, làm cơ sở hình thành thị trường điện. Chỉ có rút ngắn các giai đoạn hình thành thị trường điện, để từ đó thu hút được đầu tư trong và ngoài nước, tạo thế cạnh tranh giữa các nhà máy phát điện, các công ty truyền tải và các công ty phân phối.



Xin lưu ý, người dân quan tâm nhất là vấn đề quan điểm về giá điện. Không có cơ sở khoa học, và độ tin cậy để Bộ Tài chính nói giá điện tăng 15,28% là còn "khiêm tốn" bởi vì các lý do sau đây: (1) Phải tách công ty truyền điện và bán điện cho người tiêu dùng khỏi công ty sản xuất điện. Công ty truyền điện và bán điện cho người tiêu dùng làm chủ đường dây là công ty độc quyền, giá do hội đồng giá qui định. Các công ty sản xuất điện thì tự do cạnh tranh bán điện cho công ty truyền điện; (2) Việc qui định giá: phải bảo đảm công ty dùng kỹ thuật với giá thành đắt nhất (thí dụ nếu dùng xăng là đắt nhất thí đó sẽ thành giá cơ sở). Như ở các nước, người ta cần lập một hội đồng định giá độc lập, họ là chuyên gia nhưng không làm việc cho công ty điện. Doanh nghiệp, người tiêu dùng và các cơ quan kiểm soát của chính phủ sẽ đối chất công khai đề nghị tăng giá của công ty điện dựa trên các báo cáo tài chính của công ty sản xuất điện. Công thức tính giá điện được xây dựng sẽ trở thành pháp lệnh cho đến khi ủy ban qui định giá quyết định thay đổi nó. Có thể tham khảo giá bán điện theo công thức:



Trong đó



P là giá bán cho năm tới,



P0 là giá thành trung bình nhận thấy trong năm vừa qua,



Ф là hàm số biểu diễn tỷ số biến đổi giá mua của ba nhân tố sản xuất bao gồm nhiên liệu và năng lượng, lương nhân viên và những nhân tố khác. Vấn đề là phải có đủ số liệu đầu vào tin cậy để cụ thể hóa việc tính toán theo công thức nói trên.



(3) Công ty chuyển và bán điện sẽ tính giá thấp theo qui định của chính phủ cho số kw điện tối thiểu dùng trong gia đình, nếu sử dụng số điện cao hơn quy định là giá thị trường. Giá thị trường này áp dụng cho bất cứ ai, giầu hay nghèo, doanh nghiệp, chính quyền hay hộ gia đình. Việc tính giá như thế sẽ dễ dàng thuận lợi và hợp đạo lý. (4) Ngoài ra, là tính theo giá cao hơn dùng trong giờ cao điểm như đã trình bày ở trên.



Thay cho lời kết:



Hiện nay, nền kinh tế nước ta đang đặt ra rất nhiều bài toán khó, trong đó nổi cộm nhất, đau đầu nhất và gây bức xúc xã hội nhất là bài toán về điện. Bởi lẽ, hơn tất cả các sản phẩm khác, điện tác động trực tiếp và toàn diện đến từng người dân, đến mọi mặt đời sống xã hội, đặc biệt là tầng lớp dân nghèo, càng nghèo càng khổ vì thiêú điện!



Bài viết mới chỉ phân tích, kiến nghị một số giải pháp tìm ra lối thoát cho ngành điện. Chắc chắn Chính phủ, và ngành điện cũng đã và đang suy tính rất nhiều về việc này. Và cũng như đối với các bài toán kinh tế khác, lời giải tổng thể phải là quy hoạch toàn diện, đồng bộ, kiên quyết chống độc quyền, loại trừ các nhóm lợi ích cục bộ, tăng cường hiệu quả đầu tư, hạ giá thành, từng bước hình thành thị trường điện. Chỉ có như thế mới chấm dứt vấn nạn thiếu điện và ngành điện mới hết kêu lỗ như bấy lâu nay.



Theo Tô Văn Trường



VEF



Số lượt xem: 147
 
Bình luận
Đọc lại dữ liệu
Không có bình luận nào.
 


Nhập mã chứng thực:

Vui lòng gõ có dấu và không quá 1000 chữ.
 
Các tin mới
Các tin cũ
 
 

_

 
Đọc nhiều nhất
Bình luận  Mr Lam  viết trong  Nuôi cánh kiến đỏ, hướng thoát nghèo ở Mường Lát  lúc  22/9/2012  :  Tôi cần nhập số lượng lớn nhựa Cánh Kiến, vui long..
Bình luận  thang  viết trong  Đề xuất tách Phòng Kinh tế và Hạ tầng thuộc UBND cấp huyện  lúc  15/6/2012  :  đồng ý
Bình luận  vinh  viết trong  Hoa khôi - Doanh nhân Nguyễn Thu Hương: Người đẹp thẳng tay “đập nát bình hoa”  lúc  3/6/2012  :  tai sac di cung, qua la thanh cong
Bình luận  Vinh  viết trong  [Infographic] Apple qua các con số  lúc  15/5/2012  :  I love Apple !!!!!!!
Bình luận  Hồng Cương  viết trong  Một đại gia thế giới sắp rót vốn vào một ông lớn công nghệ Việt Nam?  lúc  23/4/2012  :  Theo giới thiệu vậy thì chắc chắn là VC Corp thôi,..
Bình luận  ThanhChung  viết trong  Phát “sốt” vì cây cỏ ngọt  lúc  17/4/2012  :  Mot loai duoc thao qui hiem rat mong doc gia nen..
Tin tổng hợp từ các báo
 
 
Bản quyền © 2005-2014 của ScTech. Phần mềm TradePortal phiên bản 4.

Liên kết website