Chỉ số chứng khoán

Chỉ số thế giới
 
 
 
Doanh nghiệp

Chuyển đổi DNNN: Hình thức xong, thực chất chưa

Chủ nhật 02/01/2011 10h:41
Chuyển đổi DNNN: Hình thức xong, thực chất chưa
Tiến sỹ Nguyễn Đình Cung – Phó Viện trưởng Viện Quản lý Kinh tế Trung ương nói về chuyển đổi mô hình quản trị DNNN – kỳ vọng và thực tế.
- Thưa ông, đến 1/7/2010 là thời hạn để các DNNN chuyển đổi về chất đối với mô hình quản trị. Vậy đến nay, quá trình chuyển đổi diễn ra thế nào ?Trong suốt 20 năm vận hành nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước, yêu cầu tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, không phân biệt thành phần kinh tế luôn được đặt ra, và chúng ta vận hành theo hướng đó. Tinh thần này thể hiện rất rõ trong Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư.Luật Doanh nghiệp 2005 tiếp nối được tinh thần cải cách của Luật Doanh nghiệp 1999, đồng thời đưa ra những cải cách mới nhằm mục đích tạo dựng một môi trường pháp lý chung cho hoạt động của các loại hình doanh nghiệp (tư nhân, nhà nước và đầu tư nước ngoài), đồng thời hình thành các điều kiện khung về quản trị đối với các loại hình doanh nghiệp, không phân biệt hình thức sở hữu. Bên cạnh đó, Luật Đầu tư 2005, thay thế Luật Khuyến khích đầu tư trong nước và Luật Đầu tư nước ngoài từ ngày 1/7/2006, quy định, ưu đãi đầu tư được áp dụng như nhau đối với cả nhà đầu tư trong nước và nước ngoài.Luật Doanh nghiệp đặt ra yêu cầu áp dụng khung quản trị thống nhất cho doanh nghiệp, không phân biệt loại hình kinh tế. Vào thời điểm năm 2005, người ta biết được đây phải là sự chuyển đổi về chất, không phải kiểu “bình mới rượu cũ”, vì thế không hề đơn giản. Đó là lý do Luật cho phép việc chuyển đổi diễn ra có lộ trình, trong vòng 4 năm (từ thời điểm Luật Doanh nghiệp có hiệu lực vào ngày 1/7/2006 cho đến ngày 1/7/2010).Đáng tiếc, sự chuyển đổi đó không thực chất, và đến những tháng cuối cùng của thời hạn chuyển đổi, các DNNN mới rục rịch chuyển đổi. Như vậy, về hình thức thì có vẻ như các DNNN đã thực hiện chuyển đổi xong, nhưng thực chất quá trình này vẫn chưa kết thúc.- Sự chuyển đổi chưa thực chất thể hiện thế nào, thưa ông ?Xem lại những nguyên tắc chi phối trực tiếp đến cơ chế thực hiện quyền chủ sở hữu nhà nước trong thực tế có thể thấy, đến nay vẫn chưa tách biệt được cơ chế quyền chủ sở hữu vốn nhà nước ra khỏi quản lý hành chính nhà nước. Chưa thực hiện quyền chủ sở hữu nhà nước một cách tập trung và thống nhất (có một cơ quan thực hiện tất cả các quyền của chủ sở hữu nhà nước đối với doanh nghiệp). Về bảo toàn phát triển vốn, đến nay chưa hề có đánh giá đầy đủ nào để có thể trả lời xem việc bảo toàn và phát triển vốn của các DNNN đến mức nào ?Về việc chưa tách biệt được quyền chủ sở hữu với quyền sản xuất kinh doanh của DNNN, có thể thấy rất rõ trong vụ việc tiêu thụ xăng của nhà máy lọc dầu Dung Quất. Bộ Công Thương lại đi làm việc chỉ định đơn vị này mua, đơn vị kia bán. Đó phải là trách nhiệm và thẩm quyền của TGĐ Petro Vietnam (PVN). Đây là quyền chủ động kinh doanh của doanh nghiệp. Trong một thời gian khá dài, chủ tịch HĐQT DNNN lại kiêm luôn chức vụ TGĐ, vì thế chưa có sự tách biệt giữa quyền của một đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước với quyền điều hành sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Trên thực tế, còn khá nhiều quan chức quản lý hành chính nhà nước nằm trong HĐQT của DNNN...Những biểu hiện trên cho thấy, việc quan trọng nhất trong chuyển đổi quản trị tại DNNN (chuyển đổi cách thức, cơ chế thực hiện quyền chủ sở hữu nhà nước) vẫn chưa đảm bảo theo nguyên tắc mà Luật Doanh nghiệp đề ra.- Vậy cái gốc của chuyển đổi này là gì ?Nếu chưa chuyển đổi chủ sở hữu - yếu tố gốc - thì thay đổi những yếu tố khác là vô cùng khó. Trong mô hình quản trị đang áp dụng hiện nay, chủ sở hữu là gốc, và những người quản lý, điều hành bộ máy doanh nghiệp phải tận tụy, trung thực, cẩn trọng, chịu trách nhiệm đối với chủ sở hữu và phục vụ lợi ích cho chủ sở hữu. Khi chủ sở hữu chưa định hình được về mặt tổ chức, thể chế, cơ chế để thực hiện quyền chủ sở hữu thì sẽ tạo ra một lỗ hổng lớn, căn bản trong quản trị DNNN. Lẽ ra chúng ta phải làm điều này đầu tiên.Tiếp đó, sau khi đã định hình được chủ sở hữu thì mới có cơ sở để xác định vai trò, chức năng và cơ cấu của HĐQT, từ đó qui định quyền hạn và chức năng của giám đốc điều hành. Trên thực tế, khi chưa định hình được những yếu tố trên mà đã có việc tập trung quyền lực vào TGĐ. Nếu chủ tịch HĐQT kiêm TGĐ thì quyền lực tập trung càng mạnh. Trong bối cảnh đó, lại do thiếu cơ chế giám sát của chủ sở hữu, giám sát nội bộ, trách nhiệm của HĐQT chưa rõ... nên không thể có công khai hóa, minh bạch hóa theo chuẩn mực quốc tế được.Như vậy có thể thấy, hiện còn một khoảng cách rất xa giữa chuẩn mực quản trị chung và tiêu chí quản trị DNNN với thực tế quản trị DNNN ở Việt Nam hiện nay.- Hiện vẫn chưa có cơ quan thống nhất thực hiện quyền chủ sở hữu nhà nước, như vậy, vấn đề thay đổi quản trị của DNNN có khả thi ?Nếu chưa có cơ quan này thì vấn đề không thể được giải quyết triệt để. Vì thế, trước hết cần qui về một bộ, một cơ quan nào đó chuyên trách về thực hiện quyền chủ sở hữu nhà nước. Cơ quan này phải có một đội ngũ nhân lực có năng lực của những nhà đầu tư. Cơ chế ra quyết định, sự nhạy cảm trong kinh doanh, trong thương trường phải là của nhà đầu tư chứ không phải của người làm quản lý nhà nước như bấy lâu nay. Mục tiêu phải là đặt hiệu quả lên hàng đầu và lợi nhuận là thước đo hiệu quả.- Thưa ông, sau vụ việc Vinashin, liệu quá trình chuyển đổi quản trị DNNN sẽ diễn ra nhanh hơn và thực chất hơn không ?Sự kiện Vinashin cho thấy tính cấp bách, cấp thiết của việc phải đổi mới, nâng cao hiệu quả quản trị DNNN. Nếu cứ duy trì cách làm cũ sẽ không thể quản lý nổi và sẽ không chỉ có một Vinashin. Không thể không thay đổi quản trị DNNN theo khung khổ và nguyên tắc mà Luật Doanh nghiệp đã đặt ra, cũng như theo chuẩn mực quốc tế.Theo tôi quan sát, thảo luận chính sách trong giai đoạn gần đây bắt đầu hướng đến việc thay đổi quản trị tại DNNN theo những thông lệ quản trị được thế giới thừa nhận. Về luật lệ và nguyên tắc, cách thức thực hiện quyền chủ sở hữu ở DNNN chưa đúng với nguyên tắc quản trị trong các doanh nghiệp không phải DNNN. Với một doanh nghiệp, nhìn từ các góc độ, thường chỉ có một chủ sở hữu. Ví dụ trong công ty cổ phần, đại diện chủ sở hữu là đại hội đồng cổ đông. Những quyết định quan trọng phải được thông qua tại đại hội cổ đông. Điều này không diễn ra tại DNNN. Ở DNNN, nhiều cơ quan, nhiều người tham gia vào đại diện chủ sở hữu của DNNN và cùng có tiếng nói trong các vấn đề. Quyết định của đại hội cổ đông là quyết định của những nhà kinh doanh, cơ chế quyết định dựa trên nguyên tắc của thị trường, kinh doanh. Còn quyết định ở DNNN là quyết định của một bộ quản lý hành chính nhà nước là chủ yếu, dù là dự án kinh doanh thì tư duy thiên về quản lý hành chính nhà nước vẫn chi phối; cơ chế ra quyết định vẫn là cơ chế ra quyết định quản lý hành chính. Một trong những nguyên tắc quản trị doanh nghiệp là: mục tiêu của chủ sở hữu đặt ra phải rõ ràng. Nhưng đối với DNNN, do nhiều người tham gia vào đại diện chủ sở hữu nên mục tiêu không rõ ràng, không nhất quán.- DNNN thường được coi là “anh cả đỏ”, vậy thì việc chuyển đổi quản trị có làm thay đổi vị thế này ?Thế nào là anh “cả đỏ”? Đừng gán cho DNNN điều mà trên thực tế không cần thiết như thế! Phải có cơ quan chủ sở hữu rõ ràng để giám sát quyền hành, trách nhiệm của DNNN, đảm bảo DNNN làm đúng phận sự của mình. Cần phải để xã hội giám sát được quá trình đó. Đây là điểm khác biệt giữa DNNN và doanh nghiệp khác vì DNNN không phải sở hữu của cá nhân, tập thể nào mà là sở hữu của toàn xã hội. Đối với doanh nghiệp tư nhân, có thể không công bố mục tiêu ra ngoài cũng được. Nhưng với DNNN, mục tiêu phải được công bố hàng năm, từng kế hoạch 5 năm. Chính việc minh bạch trong công bố mục tiêu sẽ giúp quản trị DNNN một cách minh bạch hơn, có kỷ cương hơn...- Nhưng bản thân DNNN cũng kêu rằng, rất khó để cân bằng giữa nhiệm vụ “bảo toàn và phát triển vốn nhà nước” với nhiệm vụ “chính trị” được giao phó, thưa ông ?Không nên dùng DNNN điều tiết thị trường, và nếu dùng như thế là trái với quy luật thị trường. Vấn đề là quản lý nhà nước định đặt mục tiêu gì? Công cụ quản lý thị trường chính là luật pháp. Các lực lượng của nhà nước được dùng để điều tiết và tác động tới tất cả các loại hình doanh nghiệp, không phân biệt thành phần nào. Ví dụ, để ổn định thị trường gạo, khi đang dư cung thì nhà nước đứng ra đẩy mạnh mua vào với cùng mức giá, đến khi thiếu thì bán ra, đó là cách để tác động đến cung cầu. Khi bỏ cơ chế giao cho một số doanh nghiệp đứng ra mua bán gạo thì tính công bằng được đảm bảo. Tương tự với hệ thống phân phối điện, phải đảm bảo tất cả các doanh nghiệp đều có cơ hội phân phối điện như nhau chứ không phải chỉ giao cho một công ty độc quyền ...Một doanh nghiệp độc quyền thì nhà nước phải quản lý để doanh nghiệp này không dùng vị thế độc quyền chi phối thị trường, hoặc lợi dụng vị trí độc quyền để gây tổn hại cho người tiêu dùng bằng cách tạo khan hiếm hàng hóa, tăng giá, tăng phí... Nhà nước điều tiết thị trường là phải quản lý được giá và phí của những doanh nghiệp loại này và phải đảm bảo cung cấp một cách công bằng cho mọi đối tượng xã hội... Theo tôi, đã là doanh nghiệp thì nên hoạt động thuần túy theo nguyên tắc kinh doanh. Do vậy, nhà nước không nên sử dụng doanh nghiệp như một công cụ điều tiết vĩ mô, điều tiết thị trường hay thực hiện chính sách xã hội.- Nếu nói một cách ngắn gọn nhất về tầm quan trọng của chuyển đổi quản trị DNNN trong thời gian tới thì đó phải là gì, thưa ông?Kế hoạch 5 năm 2010 - 2015 lấy trọng tâm là tái cơ cấu nền kinh tế. Muốn vậy trọng tâm phải là tái cơ cấu đầu tư công và tái cơ cấu DNNN (tái cơ cấu quản trị DNNN). Thúc đẩy thay đổi mô hình tăng trưởng, chuyển đổi mô hình kinh tế với trọng tâm “năng suất, chất lượng, hiệu quả, năng lực cạnh tranh” là những từ phải được nhấn mạnh thay cho những từ “đẩy mạnh, nâng cao, kiên quyết”. Quản trị DNNN phải là nhiệm vụ trọng tâm.- Xin cảm ơn ông! Theo Diễn đàn doanh nghiệp
Số lượt xem: 363
 
Bình luận
Đọc lại dữ liệu
Không có bình luận nào.
 


Nhập mã chứng thực:

Vui lòng gõ có dấu và không quá 1000 chữ.
 
Các tin mới
Các tin cũ
 
 

_

 
Đọc nhiều nhất
Bình luận  Mr Lam  viết trong  Nuôi cánh kiến đỏ, hướng thoát nghèo ở Mường Lát  lúc  22/9/2012  :  Tôi cần nhập số lượng lớn nhựa Cánh Kiến, vui long..
Bình luận  thang  viết trong  Đề xuất tách Phòng Kinh tế và Hạ tầng thuộc UBND cấp huyện  lúc  15/6/2012  :  đồng ý
Bình luận  vinh  viết trong  Hoa khôi - Doanh nhân Nguyễn Thu Hương: Người đẹp thẳng tay “đập nát bình hoa”  lúc  3/6/2012  :  tai sac di cung, qua la thanh cong
Bình luận  Vinh  viết trong  [Infographic] Apple qua các con số  lúc  15/5/2012  :  I love Apple !!!!!!!
Bình luận  Hồng Cương  viết trong  Một đại gia thế giới sắp rót vốn vào một ông lớn công nghệ Việt Nam?  lúc  23/4/2012  :  Theo giới thiệu vậy thì chắc chắn là VC Corp thôi,..
Bình luận  ThanhChung  viết trong  Phát “sốt” vì cây cỏ ngọt  lúc  17/4/2012  :  Mot loai duoc thao qui hiem rat mong doc gia nen..
Tin tổng hợp từ các báo
 
 
Bản quyền © 2005-2014 của ScTech. Phần mềm TradePortal phiên bản 4.

Liên kết website